ایمان و امنیت

0

ایمان و امنیت 

 

آیت‌الله جوادی آملی 

 

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيم

 

وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَىٰ ( طه – ١٢٤)

 

و هر كس از هدایت من روی بگرداند، برای او زندگی تنگ [و سختی‌] خواهد بود، و روز قیامت او را نابینا محشور می‌كنیم. (۱۲۴)

 

 

معناي «آمَنَ» اين نيست که يعني «إعتَقَدَ و عملوا صالحا»، «آمَنَ» يعني «دَخلَ في المأمَن»؛ منتها دخول او در «مأمَن» به اين است که معتقد بشود و عمل بکند، وگرنه «آمَنَ» يعني «دَخل في الحِصن» و «دخل في المأمن»، اين معني «آمن» است که فرمود: «كَلِمَةُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ حِصْنِي‏»؛[۸] اگر کسي وارد قلعه شد «آمَنَ»، يعني «دخل في المأمن»؛ منتها ورود او در «مأمن» و در قلعه به اين است که اعتقاد داشته باشد و عمل صالح انجام بدهد. پس اگر کسي مؤمن شد، زندگي مرفّهي دارد و راحت است؛ نه در درون او غوغاست و نه در بيرون او؛ اما ﴿وَ مَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً﴾،[۹] اين شخص در فشار است؛ هم فشار درونی و هم فشار بيرونی! نه اينکه فقير ميشود، ممکن است که غني باشد و در نهايت غنا باشد؛ ولي آسايش و امنيت ندارد.

 

در سوره مبارکه «طه» آيه ۱۲۴ که فرمود: ﴿وَ مَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً﴾، نه يعني فقر! بلکه اين شخص در تنگناست؛ حالا چه فقير باشد و چه غني باشد، چون در معرض آسيب و آفت است و وارد پناهگاه نشده است! ما گفتيم وارد پناهگاه بشويد «حصن» داريم، قلعه اي داريم، دژي داريم و دژباني هست که اين نيامده، بيرون که در معرض آفت است قرار گرفته، اين چه فقير باشد و چه غني باشد در عذاب اليم به سر ميبرد: ﴿فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً﴾؛ يک زندگي تلخ و سختي دارد؛ ناامني هست، هراس هست، دلهره هست و در درون و بيرون او آشوب هست؛ اين برای اوست؛ مربوط به فقر نيست. گاهي در کمال غنا و سرمايه به سر ميبرند، اما در همان سرمايه دفن ميشوند؛

در سوره مبارکه «اعراف» آيه ۹۴ و ۹۵ اين است که فرمود: ﴿وَ مَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَبِيٍّ إِلاّ أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ﴾؛[۱۰] برخيها را با فقر آزموديم تا تضرّع کنند و به هوش بيايند، وقتي به هوش نيامدند: ﴿ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ﴾؛ آنچه تاکنون براي آنها سخت بود، حالا وسايل رفاهي فراهم کرديم و از هر نظر درهاي نعمت را به روي اينها باز کرديم که هيچ مشکل مالي نداشتند: ﴿ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّي عَفَوْا﴾؛ پُر شدند! اين‌قدر به اينها مال داديم که ديگر انبارها، اتاقها و ذخيرهگاههاي آنها پُر شد؛ حالا که در اين سرمايه غوطه ور هستند، ميگويند که اين حرفها چيست! گذشته ها گذشت، پدران ما هم گاهی مشکل مالي داشتند، اصلاً يادشان رفته که قبلاً مشکل مالي داشتند! ﴿وَ قَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَ السَّرَّاءُ فَأَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً﴾؛[۱۱] در انبار نعمت و در اموال فراوان، با اينکه غرق نعمت بودند (ـ يعني وقتي بالا بيايد ميگويند ﴿عَفَوْا﴾ ـ) اينها را گرفتيم، اين ميشود «معيشت ضَنک».

 

‏ پس «معيشت ضَنک» اين نيست که فقير باشند! گاهي در بحبوحه غنا اينها در فشار قرار ميگيرند و گرفته ميشوند؛ اين شخص نه جلوي خودش را ميبيند و نه پشت سر خودش را ميبيند؛ نه از گذشته باخبر است و نه به فکر آينده است؛ نه از گذشته عبرت ميگيرد و نه به دنبال درمان آينده است.

‏ ‏

‏اينها در «معيشت ضَنک» هستند، با اينکه پُر نعمت می‌باشند! اين شخص هر شب بايد با قرص خواب بخوابد! چرا که دو تا فشار دارد: يکي حفظ موجود و ديگری هم طلب مفقود؛ اين فشاري است قبل از آن فشار قبر، يعنی بين دو کار: چگونه آنچه را که دارد حفظ بکند و چگونه آنچه را که ندارد فراهم بکند؛ بين حفظ موجود که يک جِدار آهني است و طلب مفقود که جِدار ديگر است فشار ميبيند؛ قبل از فشار قبر اين فشار مال در او هست، اين ميشود «معيشت ضَنک».

‏ ‏

‏ ‏پس «معيشت ضَنک» اختصاصي به حالت فقر ندارد، گاهي فقير است و در تنگنا، گاهي غني است و در تنگنا.

 

الحمد لله رب العالمين

آیت‌الله جوادی آملی، درس تفسیر

تفسير سوره زخرف جلسه ۱۵(۱۳۹۴/۱۰/۲۱)

سایت إسراء

 

[۸]. كشف الغمة في معرفة الأئمة(ط ـ القديمة)، ج‏۲، ص۳۰۸.

 

[۹]. سوره طه, آيه۱۲۴.

 

[۱۰]. سوره اعراف, آيه۹۴.

 

[۱۱]. سوره اعراف, آيه۹۵.

 

آدرس کوتاه این مقاله: http://noorekoran.ir/Lh4ES

Leave A Reply

Your email address will not be published.